Ja i moje otoczenie

JA I MOJE OTOCZENIE
                
PROGRAM  PROFILAKTYCZNY
SCENARIUSZE ZAJĘĆ
Opracował: Dariusz Bodziony
POWIATOWY MŁODZIEŻOWY OŚRODEK SOCJOTERAPII W IWINACH
 
 Wprowadzenie
          
Powiatowy Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii w Iwinach jest placówką o charakterze resocjalizacyjnym. Nie posiada własnej szkoły, korzysta z usług szkoły gimnazjalnej w tej samej miejscowości. Organem prowadzącym ośrodek jest Starostwo Powiatowe w Bolesławcu Śląskim. Organem nadzoru pedagogicznego jest Dolnośląski Kurator we Wrocławiu.
Młodzież przebywa w placówce zazwyczaj od kilku miesięcy do 3 lat. Jest objęta opieką pedagogiczną i psychologiczną. Ma możliwość skończenia szkoły na poziomie gimnazjalnym.
W placówce funkcjonują trzy grupy wychowawcze oraz trzy klasy na poziomie szkoły gimnazjalnej. Dwie grupy chłopców i jedna dziewcząt. 
Do placówki przyjmowani są  nieletni na podstawie postanowienia Sądu Rodzinnego oraz w niektórych przypadkach na prośbę rodziców. 
Kierowaniem zajmuje się Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej w Warszawie.
W Powiatowym Młodzieżowym Ośrodku Socjoterapii w Iwinach przebywa 36 wychowanków w wieku 13-19 lat z obszaru całej Polski. 
Ich środowisko rodzinne często cechuje patologia społeczna (alkoholizm, przestępczość, narkomania, ubóstwo materialne i kulturowe, przemoc, niewydolność wychowawcza).
 Duża część dzieci pochodzi z rodzin niepełnych.    
 Bezpośrednie przyczyny zastosowania  przez sąd środka wychowawczego w postaci umieszczenia w placówce to najczęściej: brak realizacji obowiązku szkolnego, spożywanie alkoholu i innych środków uzależniających, dokonywanie drobnych przestępstw (głównie kradzieży), ucieczki z domu, agresja i autoagresja, lekceważenie powszechnie akceptowanych norm zachowań. 
Badania psychologiczne i pedagogiczne wskazują na niski poziom dojrzałości emocjonalnej oraz niższe niż przeciętne możliwości intelektualne podopiecznych ośrodka.   
Zadaniem profilaktyki jest budzenie wrażliwości moralnej młodzieży poprzez pokazywanie atrakcyjności dobra i jednoznaczne nazywanie zła, rozwijanie ich zdolności, samoświadomości do krytycznej oceny  własnych zachowań i innych ludzi, kształtowanie umiejętności samodzielnego wydawania osądów moralnych w wymiarze indywidualnym i społecznym. 
Głównym celem programu jest zmiana w sferze hierarchii wartości wychowanków, podniesienie poziomu ich dojrzałości społecznej, emocjonalnej i moralnej. Przesłanką do tak określonego celu jest przyjęcie za słuszne stwierdzenia, że do prawidłowego rozwoju człowieka niezbędne jest zakreślenie granic tego, co dopuszczalne i uzasadnione w życiu zbiorowym, a co niedopuszczalne i niedozwolone.
Ponieważ mam niewielki wpływ na rodziny moich uczestników skupiłem się na zmianach zachodzących w postawach wychowanków, na które mam wpływ.
Z celu głównego wynikają następujące cele szczegółowe:
-poznanie siebie i innych
-integracja z grupą
-uświadomienie rzeczy ważnych w życiu człowieka
-poznanie wartości i hierarchii wartości,
-kształcenie umiejętności wyrażania myśli, poglądów, opinii,
-rozwijanie umiejętności zachowania się w sposób kulturalny,
-kształtowanie postawy tolerancyjnej wobec drugiego człowieka,                    
-przybliżenie i poznanie problemów osób uzależnionych, uzależnienia i jego konsekwencji,
-poszanowanie własnego zdrowia, zwiększenie świadomości zagrożeń związanych z konsumpcją używek,
-uświadomienie własnych praw,
-kształtowanie umiejętności współdziałanie w grupie,
-zaspokojenie potrzeby samoakceptacji, poznania i zrozumienia siebie,
-utrwalenie pożądanego zachowania w stosunkach interpersonalnych
- kształtowanie pozytywnych, akceptowanych społecznie wzorów zachowań, sposobów reagowania w sytuacjach trudnych, konfliktowych.
Cele szczegółowe posłużyły do skonstruowania scenariuszy zajęć, których tematyka przedstawia się następująco:
1.KIM JESTEM, CO ROBIE, CO JEST DLA MNIE WAŻNE?
2.KIM JESTEM, CO ROBIE, CO JEST DLA MNIE WAŻNE? Ciąg dalszy.
3.CO NAS ŁĄCZY?
4.IDEALNY KOLEGA, IDEALNA KOLEŻANKA
5.WARTOŚCI MOJE I WARTOŚCI GRUPY
6.AGRESJA- PRZEJAWY
7.UCZUCIA, EMOCJE  
8.UCZYMY SIĘ KULTURY 
9.TOLERANCJA. LUDZIE TACY JAK MY.
10.PRAWDA W NASZYM ŻYCIU
11.ODPOWIEDZIALNOŚĆ I MY
12.KOMUNIKACJA I MY
13.MEDIA W NASZYM ŻYCIU
14.W KRĘGU PROBLEMÓW NASZEGO ŻYCIA - UZALEŻNIENIA
15.PRAWA I OBOWIĄZKI
16.KTO MOŻE BYĆ AUTORYTETEM I JAK TO OSIĄGNĄĆ?
Program będzie prowadzony kolejno w dwóch grupach wychowawczych chłopców.
Czas trwania programu: październik 2010 – maj 2011.
Czas trwania programu dla jednej grupy to 4 miesiące.
Zajęcia odbywać się będą raz w tygodniu we wtorki.
Liczba osób w grupie: 12.
Czas trwania jednego spotkania: 45-60 minut.
Miejsce spotkań: świetlica.
Po wdrożeniu programu uczestnicy potrafią: 
- wzajemnie współpracować,
- pracować samodzielnie,
- wymienić rzeczy ważne w życiu człowieka,
- wydawać własne poglądy, sądy, opinie,
- przejawiać postawę otwartości, życzliwości oraz tolerancji względem innych osób,
- zachowywać się w sposób kulturalny,
- rozpoznać przyczyny zachowań agresywnych,
- przewidzieć konsekwencje zachowań agresywnych,
- zredukować zachowania agresywne na terenie  szkoły i poza nią,
- zastąpić agresję konstruktywnymi formami działań,
- wymienić skutki uboczne środków odurzających, świadomie z nich zrezygnować,
- zachować się w sposób odpowiedzialny,
- myśleć logicznie,
- wymienić swoje mocne strony,
- zastanowić się nad sobą, swoimi postawami oraz wyciągnąć konstruktywne wnioski,
- zachowywać się w sposób społecznie akceptowany.
Praca z grupą zaplanowana jest w trzech etapach:
Etap I POWSTANIE GRUPY– zapoznanie z programem, jego celami, powstanie reguł grupowych, budowanie klimatu zajęć.
Etap II ZAJĘCIA WŁAŚCIWE – realizacja celów poprzez wdrażanie scenariuszy zajęć.
Etap III ZAKOŃCZENIE CYKLU ZAJĘĆ – podsumowanie nabytych umiejętności, zdobytej wiedzy; zebranie informacji zwrotnych o przydatności zajęć.
 Prowadzący obserwuje zachowania osób biorących udział w zajęciach. Dokonuje analizy po rozmowach z wychowawcami, psychologiem, pedagogiem, p.dyrektor, nauczycielami, rodzicami, opiekunami w zakresie bieżącego funkcjonowania wychowanków. 
Program kończy przeprowadzenie ankiety ewaluacyjnej.
Techniki wykorzystane w programie: burza mózgów, ćwiczenia grupowe i indywidualne, techniki relaksacyjne, wykład, dyskusja.
SCENARIUSZE ZAJĘĆ DO PROROGRAMU.
SCENARIUSZ 1
KIM JESTEM, CO ROBIE, CO JEST DLA MNIE WAŻNE?
CELE:
-poznanie siebie i innych
-integracja z grupą
-rozwój inwencji twórczej i wyobraźni
-uświadomienie rzeczy ważnych w życiu człowieka
-zaspokojenie potrzeb akceptacji i ekspresji
-uświadomienie sobie jak mnie widzą inni
-docenianie własnej wartości
-budowanie uczucia wspólnoty
METODY: zadaniowa, pogadanka, problemowa, 
FORMY: przedmiotowe- zajęcia plastyczne, 
            organizacyjna- praca indywidualna i grupowa.
ŚRODKI: arkusze papieru, kredki.
TOK:  
1.Przywitanie się z wychowankami. Przedstawienie się.
   Dzieci stoją w kręgu. Każdy wychowanek mówi swoje imię oraz kilka słów o sobie a następnie przekazuje uścisk dłoni koledze stojącemu obok. 
2 Wspólne opracowanie kontraktu, czyli zasad, które będą obowiązywały podczas kolejnych spotkań.
3. Wychowankowie siadają w kręgu. Zabawa w niedokończone zdania.
 Najbardziej lubię…
4.Każde wychowanek losuje z czapki karteczkę na której napisana jest osoba, którą trzeba za pomocą gestów , mimiki przedstawić ( nie wolno używać słów) np. pani szpilkach, dziewczyna na dyskotece itp. Grupa odgaduje. 
5. Wychowankowie na kartce papieru rysują temat : „ Co jest dla mnie najważniejsze w życiu”.
Każde wychowanek podpisuje swoją pracę i rozwiesza na ścianie, następnie omawia swój rysunek. Prowadzący podsumowuje wszystkie prace, wypisując na arkuszu papieru „rzeczy” najbardziej znaczące dla ludzi.
6. Dzielimy wychowanków na 3-4 osobowe grupy, każda grupa wypisuje 5 cech, które najbardziej ceni u ludzi. Grupy rozwieszają swoje arkusze papieru i następuje krótka pogadanka na temat przedstawionych cech, które się najczęściej powtarzają.
7.Podsumowanie zajęć i zebranie informacji zwrotnych ,,Zajęcia podobały mi się…’’ lub ,Zajęcia nie podobały mi się…’’.
SCENARIUSZ 2
KIM JESTEM, CO ROBIE, CO JEST DLA MNIE WAŻNE? Ciąg dalszy.
CELE:
-poznanie siebie i innych
-integracja z grupą
-rozwój inwencji twórczej i wyobraźni
-uświadomienie rzeczy ważnych w życiu człowieka
-zaspokojenie potrzeb akceptacji i ekspresji
-uświadomienie sobie jak mnie widzą inni
-docenianie własnej wartości
-budowanie uczucia wspólnoty
METODY: zadaniowa, pogadanka, problemowa, rundka. 
FORMY: przedmiotowa- zajęcia plastyczne, 
                organizacyjna- praca indywidualna i grupowa.
ŚRODKI: arkusze papieru, kredki.
TOK:
1.Przywitanie się z grupą. Przypomnienie tematu ostatnich zajęć oraz wprowadzenie w obecne.
2.Rundka. Każdy z wychowanków mówi jak się czuje.
3.Zadaniem uczestników jest dokończenie zdania:
-Kiedy jestem smutny(a)…
-Najlepsza rzecz jaka zdarzyła mi się w tym tygodniu…
-Jestem szczęśliwy(a), bo…
4.Niebawem statek kosmiczny wylatuje w przestrzeń kosmiczną i może zabrać ze sobą trzy ,,rzeczy’’ od każdej grupy, których nie chcemy na ziemi. Klasę dzielimy na 3-4osobowe zespoły. Rozmowa dlaczego właśnie te ,,rzeczy’’ wysyłamy w przestrzeń poza ziemską.
5.Uczestnicy mają za zadanie napisać kilka zdań o sobie, komuś nieznajomemu, ale w taki sposób aby osoba chciała ciebie poznać. Praca indywidualna . Każdy czyta swoją odpowiedz.
6.Zadaniem wychowanków będzie znalezienie u pozostałych osób trzech podobnych cech np. kolor oczu, kolor włosów, numer buta itp.
7.Podsumowanie zajęć. Zebranie zwrotnych informacji ,,Dzisiaj dowiedziałem się…’’.
SCENARIUSZ 3
CO NAS ŁĄCZY?
CELE:
-budowanie poczucia wspólnoty
-rozwijanie wyobraźni
-uwrażliwienie na drugiego człowieka
-integracja grupy
-zaspokojenie potrzeby akceptacji i kontaktu z rówieśnikami
-tworzenie pozytywnej atmosfery w grupie
METODY: działaniowa, wizualizacja, słowne.
FORMY: przedmiotowa: zabawowo-rozrywkowa, twórcza,
            organizacyjna:  zespołowa, zbiorowa, indywidualna.
ŚRODKI: arkusze papieru, kredki, mazaki, koc.
TOK:
1.Przywitanie wychowanków. Wprowadzenie w temat zajęć. 
2.Jakie jest Twoje imię?
Dzielimy zebranych na dwie grupy. Stoją one na dwóch końcach sali. Pośrodku ustawiamy dwa krzesła na których stoją dwie osoby trzymające koc. Koc tworzy kurtynę za którą stoją dwie, niewidzące się nawzajem grupy. Na znak prowadzącego podchodzą do koca osoby z dwóch grup (po jednej osobie z każdej grupy), tak, aby siebie nie widzieć. Dbamy również o to, aby pozostali członkowie grup nie podpowiadali. W pewnym momencie trzymający koc szybko opuszczają go w dół, a stojący po obu stronach mają za zadanie jak najszybciej wykrzyczeć imię osoby, która stoi po przeciwnej stronie. Kto pierwszy poda właściwe imię, wraca na swoje miejsce, ten kto się zagapił lub pomylił, przechodzi do przeciwnej grupy.
3.Łańcuszek gestów.
Uczestnicy stoją w kręgu. Prowadzący wykonuje pewien gest. Następna osoba musi powtórzyć ten gest i dodać swój. Następne osoby postępują według tego samego schematu. Osoba, która się pomyli odpada z gry.
4.Wielki rejs.
Prowadzący prosi klasę, aby wyobraziła sobie, że za miesiąc wyrusza w wielki rejs dookoła świata. Wszyscy muszą się do niego dobrze przygotować. Zadaniem wychowanków jest podział ról między sobą. Uczestnicy rysują na arkuszu kontur statku i każdy rysuje na nim swoją postać, obok pisze jaką rolę będzie pełnił.
5.Bank pomysłów.
Uczestnicy siedzą w kręgu. Prowadzący prosi, aby zastanowiły się, co pożytecznego jako grupa, mogą zrobić dla swojej placówki. Każdy po kolei przedstawia swój pomysł. Należy zaznaczyć, że pomysły muszą mieć charakter realny.
6.Rzeźba grupy.
Uczestnicy mają za zadanie stworzyć ,,rzeźbę grupy’’. Pierwsza osoba wychodzi na środek sali i zastyga w wybranej przez siebie pozie. Kolejne osoby dołączają do niej. Następnie jedna osoba wychodzi z sali, przedtem jednak stara się zapamiętać jak wygląda rzeźba. Podczas jej nieobecności trzy osoby zmieniają miejsce. Po powrocie uczestnik zabawy musi zgadnąć, co się zmieniło. Kolejne osoby wychodzą za drzwi.
7.Podsumowanie. Prowadzący prosi o ocenę zajęć za pomocą następującej skali: wesołe, przyjemne, dobre, smutne, straszne z uzasadnieniem.
SCENARIUSZ 4
IDEALNY KOLEGA, IDEALNA KOLEŻANKA
CELE:
-poznanie cech dobrego kolegi/koleżanki
-rozwijanie umiejętności wartościowania, wyciągania wniosków, analizowania i uogólniania
-uwrażliwienie na drugiego człowieka
-integracja grupy
-zaspokojenie potrzeby kontaktu z rówieśnikami i akceptacji
-tworzenie pozytywnej atmosfery w grupie.
METODY: burza mózgów, wizualizacji, introspekcja zadaniowa.
FORMY: organizacyjna- indywidualna, zbiorowa,
            przedmiotowa- zabawowa.
ŚRODKI: arkusze papieru, małe karteczki, wycięte z papieru koła, szalik, sznurek.
TOK:
1.Przywitanie się z wychowankami oraz krótkie wprowadzenie w tematykę zajęć.
2.Burza mózgów.
Prowadzący zadaje pytanie: ,, Co to znaczy idealny?’’. Jakie znacie inne słowa, które mogły by zastąpić to słowo? Uczestnicy podają swoje propozycje, a prowadzący zapisuje je na arkuszu papieru.
3.Tworzymy idealnego kolegę/koleżankę. Każdy uczestnik otrzymuje karteczkę (w drodze losowania), na której napisany jest sposób zachowania się ludzi w określonych sytuacjach np.:
-wyśmiewa się ze słabszych
-mówi prawdę
-daje ściągać na klasówce
-obgaduje innych
-pomaga słabszym
-podzieli się drugim śniadaniem
-odwiedzi podczas choroby
-szturcha łokciem
-pluje
-szarpie
-doda otuchy
-podniesie na duchu
-doradzi
-wstawi się
-udzieli poręczenia
-wyzywa
-ośmiesza
-pochwali
-pogratuluje
-udzieli wsparcia
-wytłumaczy
-stanie w obronie
-dotrzymuje słowa
-zawsze znajdzie czas
-pożyczy zeszyt
-zaprosi na swoje urodziny
-nie opuści w potrzebie
-kopie itp.
Prowadzący prosi  aby wychowankowie zastanowili się, czy idealny kolega powinien się tak zachowywać. Prowadzący wiesza na ścianie, lub kładzie na podłodze dwa arkusze papieru z narysowanymi konturami człowieka, zatytułowane: idealny kolega/koleżanka, zły kolega. Uczestnicy podchodzą kolejno do arkuszy, odczytują głośno to, co jest napisane na kartce i przyklejają na odpowiedni arkusz.
4.Przeprowadź nas przez strumień.
Wychowankowie ustawiają się w rzędzie. Jedna osoba staje po drugiej stronie sali naprzeciwko całej grupy. Prowadzący układa na podłodze papierowe kółka. Są to ,,kamienie’’, po których przewodnik ma przeprowadzić resztę wychowanków przez ,,strumyk’’. Prowadzący zawiązuje dwóm pierwszym osobom oczy. Osoby te, przechodząc przez strumyk, trzymają się za ręce. Mogą stąpać tylko po „kamieniach”. Gdy przewodnik przeprowadził już kilka osób, może zamienić się rolą z inną osobą. 
5. „ Z życia wzięte”
Grupa zostaje zapoznana z problemem „ zorganizowanie pomocy dla ciężko chorej koleżanki/kolegi.” Jej zadaniem jest znalezienie jak najlepszego rozwiązania. Liczy się każdy pomysł. Propozycje zapisywane są na arkuszu papieru. 
6. Syjamskie bliźnięta
Wychowankowie dobierają się parami. Każda para otrzymuje, związany końcami sznurek. Trzymając sznurek w obu rękach, przechodzą nad i pod sznurkiem, tak aby trochę go poplątać. Następnie próbują wrócić do poprzedniego stanu, rozplątać sznurek. Uczestnicy wymieniają się w parach.
7. Zakończenie. Zebranie informacji zwrotnych „ dzisiaj dowiedziałem się…”
SCENARIUSZ 5
WARTOŚCI MOJE I WARTOŚCI GRUPY
CELE:
-poznanie wartości i hierarchii wartości,
-kształcenie umiejętności wyrażania myśli, poglądów, opinii,
-kształcenie umiejętności zabierania głosu w dyskusji,
-kształtowanie postawy obrony swoich wartości w sposób społecznie akceptowany,
-zaspokajanie potrzeb akceptacji, ekspresji,
-poznanie poglądów innych członków grupy na temat wartości.
METODY: burza mózgów, dyskusja, zadaniowa.
FORMY   : indywidualna, grupowa, zbiorowa.
ŚRODKI  : arkusze papieru, markery, małe karteczki.
TOK :
1.Przywitanie z grupą. Krótkie wprowadzenie do tematu zajęć.
                                                                                                         
2.Burza mózgów: Co jest dla was w życiu ważne? Wychowawca prosi wychowanków, aby podając hasła, objaśniali ich znaczenie. Propozycje zapisywane są na arkuszu papieru.
                                                                                                        
3.Prowadzący czyta wszystkie hasła z dużego arkusza papieru. Następnie prosi aby każdy uczestnik wybrał spośród tych haseł 3 dla niego najważniejsze i napisał je na małych karteczkach.
                                                                                                          
4.Prowadzący kładzie duży arkusz papieru na środku sali i prosi aby każdy z uczestników podszedł do niego i swój wybór zaznaczył kładąc karteczkę obok wybranego przez siebie hasła. Następnie zakreśla 10 haseł, które otrzymały największą ilość punktów.
                                                                                                          
5.Prowadzący rozdaje uczniom ,, cegiełki” i poleca, aby wpisali na cegiełkach owe 10 haseł – każde na osobnej karteczce.
                                                                                                          
6.Prowadzący prosi aby uczestnicy ułożyli z posiadanych cegiełek własną skale wartości w postaci piramidy według zasady na szczycie wartość najistotniejsza, a następnie wartości II , III, IV stopnia i na końcu wartość dla danego ucznia mniej istotną.
7.Prowadzący dzieli grupę na 4 zespoły. Zadaniem uczestników jest porównanie swoich piramid i próba ułożenia jednego systemu, wspólnego dla grup.
Uwaga: Ma się to odbywać drogą dyskusji, argumentacji, wzajemnej tolerancji. 
Zespoły prezentują swoje propozycje.
                                                                                                          
8.Próba ułożenia jednego systemu wartości, wspólnego dla całej grupy.
                                                                                                          
9.Wychowankowie prezentują swój grupowy model wartości.
                                                                                                          
10.Prowadzący dziękuje dzieciom za wspólna prace. Krótkie podsumowanie zajęć.
                                                                                                           
SCENARIUSZ 6
AGRESJA- PRZEJAWY
CELE:
-poznanie własnych reakcji na cudzą agresję, głębsze zastanowienie się nad nimi
-kształtowanie umiejętności mówienia o sobie o swoich słabych stronach
-poczucie integracji w grupie i współpracy
-zadbanie o atmosferę uprzejmości i bezpieczeństwa
FORMY:  przedmiotowa: twórcza, zabawowa
                 organizacyjne: indywidualna, zespołowa
METODY: wpływu sytuacyjnego ( aktywność ucznia), zadaniowa
ŚRODKI: mazaki, arkusze papieru
TOK:
1.Przywitanie się prowadzącego z grupą, zapoznanie z tematem.
2.Zabawa integracyjna
Uczestnicy siedzą w kole. Każdy kolejno podaje swoje imię oraz wyraz rozpoczynający się na pierwszą literę imienia, próbując pokazać go za pomocą gestów. Np. Piotrek jak pianino. Uczestnicy starają się pamiętać co pokazywali inni. Potem każdy uczestnik prezentuje imię i symbol kolegi siedzącego obok
                                                                    
3.Skojarzenia do terminu „ agresja”
Każdy uczestnik na małych karteczkach pisze po trzy  skojarzenia . W środku koła na planszy widnieje napis AGRESJA , wokół której uczestnicy układają swoje karteczki (lub je przyklejają). Krótka rozmowa na temat pojawiających się skojarzeń. Próba doprowadzenia przez prowadzącego do rozmowy o różnych rodzajach agresji ( słowna, fizyczna).
                                                                     
4. Portrety pana AGRESYWNEGO.
Prowadzący prosi aby każdy stworzył portret pana o nazwisku- Agresywny. Zaprezentowanie rysunków przez wychowanków. 
                                                                 
5. Scenki sytuacyjne.
Prowadzący prosi uczestników o dobranie się w pary. Każda z par ma czas by przygotować sobie scenkę sytuacji , które są u nich przyczyną powstawania złości, zdenerwowania, agresji. Omówienie scenek. 
                                                                  
6. Motylek
Każdy z uczestników próbuje powiedzieć o złości odczuwanej wobec kogoś i której chciałby się pozbyć. Uczestnicy przekazują sobie kolejno ( symbolicznie) z rąk do rąk motyla , który ma zabrać od nich te negatywne uczucia. Ostatnia z osób „ podchodzi do otwartego okna i wypuszcza motyla”.
SCENARIUSZ 7
UCZUCIA, EMOCJE  
CELE:
-zdobycie wiedzy na temat uczuć i emocji.
-kształtowanie umiejętności rozróżniania uczuć od emocji.
-kształtowanie umiejętności mówienia o swoich uczuciach .
-zaspakajanie potrzeby kontaktu z rówieśnikami.
METODY: burza mózgów , drama, wizualizacja.
FORMY: organizacyjna: grupowa, indywidualna.
                przedmiotowa: wychowanie przez działalność poznawczą, zabawową.
ŚRODKI: kartki papieru , mazaki.
 TOK:
1.,,Co czujesz ‘’
  Wychowawca dzieli grupę na 3 zespoły. Każda z osób w danym zespole ma napisać co czułaby w danej sytuacji? :
-dowiadujesz się , że twój kolega plotkuje o tobie za twoimi plecami,
-masz randkę z dziewczyną  o której zawsze marzyłeś,
-ty i twoja partnerka stanowicie udaną parę . Co do niej czujesz?
Każdy pracuje indywidualnie. Następnie wychowankowie odczytują to co napisali.
                                                                                             
2.,,Wyrażam ... ‘’
Tworzymy dwa rzędy. W pierwszym rzędzie stają te osoby które uważają , że na swoich karteczkach napisały uczucia , w drugim te, które uważają, że napisały emocje.
                                                                                             
3. Burza mózgów.
Uczestnicy przedstawiają różnice między uczuciami a emocjami.
                                                                                             
4. „ Co to za uczucie ? Co to za emocja?”
Grupa tworzy dwa zespoły. Zadaniem zespołu jest przedstawienie drużynie przeciwnej za pomocą pantomimy wymyślonej przez siebie emocji bądź uczucia. Drużyna przeciwna ma odgadnąć rozwiązanie.
                                                                                            
5. „ Wyraź swoją opinię”
Prowadzący daje grupie polecenie aby wypowiedzieli się pisemnie na temat artykułu, który odczytuje. Następnie każdy odczytuje swoją opinię.
                                                                                             
6. Podsumowanie. Zwrócenie uwagi na fakt, że każdy z nas kieruje się emocjami i uczuciami oraz na to, że mamy wpływ na ich rodzaj i przebieg.
SCENARIUSZ 8
UCZYMY SIĘ KULTURY 
 
CELE: 
-uczestnicy dowiadują się co znaczy ‘’kultura osobista ‘’ i co charakteryzuje człowieka kulturalnego. 
-wychowankowie uczą się wyrażać własne myśli poprzez słowo.
-uświadomienie wychowankom że zachowania kulturalne pomagają w codziennych kontaktach,
-rozwijanie umiejętności zachowania się w sposób kulturalny.
-zaspokojenie potrzeby samoakceptacji, poznania, zrozumienia siebie.
METODA: słowa , dyskusja, burza mózgów , zadaniowa.
FORMA: organizacyjna: indywidualna, zbiorowa, zespołowa.
                przedmiotowa:  zabawowa, twórcza.
ŚRODKI: arkusze papieru, flamastry.
TOK:
1.Co to znaczy?
Każdy z uczestników ma za zadanie powiedzieć co znaczy wyrażenie ‘’kultura osobista ‘’
2.Dwa sposoby.
Prowadzący dzieli podopiecznych na dwa zespoły. Po krótkim zastanowieniu pierwszy zespół  wymienia przykłady zachowań kulturalnych. Druga grupa podaje przykłady zachowań niekulturalnych. Wychowawca zapisuje podawane przykłady na arkuszu papieru, który dzieli na dwie części. 
Na przykład: 
-zachowania kulturalne to: mówienie dzień dobry, proszę, przepraszam, ustąpienie miejsca w autobusie.
-zachowanie niekulturalne to: wulgarne słownictwo, rzucanie śmieci na ulicę, głośne jedzenie.
Po wyczerpaniu wszystkich pomysłów, uczestnicy zastanawiają się jaki reakcje wywołują oba sposoby zachowania np.:
-zachowania kulturalne: uśmiech, zadowolenie, sympatia,
-zachowania niekulturalne: złość, kłótnie, obrzydzanie.
3. Dlaczego tak jest?
Uczestnicy zastanawiają się nad tym dlaczego tak często spotykamy się z zachowaniem niekulturalnym chociaż zachowania kulturalne umilają nam życie. Od czego zależy występowanie tego zjawiska? Na przykład: 
-Nikt ich nie nauczył.
-Oglądają nieodpowiednie filmy i naśladują złe wzory.
-Są samolubni.
-Chcą się popisać.
4.Dokończ zdanie.
Uczestnicy siedzą w kole, każda z osób dokańcza zdanie „ Jestem kulturalny, bo...”
                                                                                                    
5. Mój wzór wytworności.
Prowadzący prosi uczestników o wskazanie osoby z telewizji, o której można powiedzieć, że zachowuje się w sposób nienaganny. Po krótkim zastanowieniu uczestnicy podają przykłady takich osób argumentując dlaczego je wybrali, po czym poznajemy prawdziwą elegancję.
                                                                                                  
6. Czas na kulturę.
Prowadzący rozdaje każdemu uczestnikowi kartkę z narysowaną tarczą zegara. Zadaniem uczestników będzie określenie czasu poświęconego na kulturalne zachowania.
                                                                                                  
7. Podsumowanie.
Prowadzący przypomina o konieczności zachowywania się w sposób kulturalny w każdym momencie. 
SCENARIUSZ 9
TOLERANCJA. LUDZIE TACY JAK MY.
CELE
-poznanie przekonań innych ludzi
-kształtowanie postawy tolerancyjnej wobec drugiego człowieka
-kształtowanie postawy akceptacji i zrozumienia dla innych osób
-wytworzenie przyjemnej atmosfery podczas zajęć
METODY: dyskusja problemowa, scenka, burza mózgów
FORMY:    przedmiotowa, twórcza
ŚRODKI:   kartki, flamastry
TOK:
1.Przywitanie się z uczestnikami. Każdy po kolei mówi swoje imię i cechę która go charakteryzuje.
                                                                                             
2.Co to jest tolerancja? Na arkuszu papieru wspólnie zdefiniowane pojęcia.
                                                                                           
3. Scenka
Do twojej klasy przychodzi nowa dziewczyna, która niedawno przeprowadziła się do twojej miejscowości. Na godzinie wychowawczej dowiadujesz się, że jest chora na AIDS, została zarażona przypadkowo w szpitalu. Jak się do tego ustosunkowujesz? Dyskusja. Prowadzący prosi o odegranie chorej dziewczyny, najodważniejszą osobę w grupie. Jeżeli nie znajdzie się chętna osoba cała grupa rozpoczyna dyskusję na temat tej scenki.
                                                                                    
4. Rundka
 Czy osobiści spotkałeś się z brakiem tolerancji.
                                                                                         
5.Rozdanie kartek, następnie prowadzący czyta pytania na które uczestnicy odpowiadają anonimowo „tak”, lub „nie”.
Czy tolerujesz?
-LUDZI KTÓRZY ŻEBRZĄ NA ULICY
-ZWIĄZEK HOMOSEKSUALNY PUBLICZNIE OKAZUJĄCY SOBIE UCZUCIA
-LUDZI INNEGO WYZNANIA NIŻ TWOJE
-OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE W TWOJEJ SZKOLE
-ZWIĄZEK CZARNEGO MĘŻCZYZNY I BIAŁEJ KOBIETY
Odczytanie przez prowadzącego wszystkich kartek i podsumowanie. Dyskusja.
6.Uczestnicy otrzymują kartki papieru, na których mają napisać „ Skąd biorą się moje uprzedzenie wobec niektórych osób?” Następnie wszyscy odczytują swoje kartki. Dyskusja.                                                       
                                                                              
7.Podsumowanie zajęć i zebranie informacji zwrotnych.
 Czy jestem osobą tolerancyjną...?
SCENARIUSZ 10
PRAWDA W NASZYM ŻYCIU
CELE:
-poznanie terminu ,,prawda’’
-kształtowanie w młodzieży zachowań prawdziwych, takich które        
wypływają z ich przekonań
- wdrożenie postawy otwartości i życzliwości wobec innych ludzi,
-kształtowanie postawy prawdomówności i prostolinijności.
-zaspokojenie potrzeb: wspólnoty, akceptacji, bezpieczeństwa, kontaktu                                         
z innymi, uzewnętrznienia własnych pragnień.
METODY: burza mózgów , dyskusja, zadaniowa, sytuacyjna.
FORMY   : organizacyjna: indywidualna, grupowa, zbiorowa,
                   przedmiotowa: poznawcza, twórcza, wizualizacyjna, zabawowo-
                                            rozrywkowa.
ŚRODKI: kartki papieru, flamastry, klej.
  
TOK:
1.Zabawa integracyjna ,,wódz’’.
Każda z osób wybiera sobie symbol, znak np. klaśnięcie w dłonie, który ją charakteryzuje. Pozostali starają się zapamiętać jak najwięcej znaków innych. Zabawa polega na pokazywaniu bez użycia słów : ,,wódz’’ – pokazujemy przez skrzyżowanie dłoni na piersiach, potem pokazuje się swój znak , woła , ręce złożone w trąbkę przy ustach , ,,wodza’’ i znak innej osoby uczestniczącej w zabawie.
2.Czym jest prawda?
Prowadzący prosi młodzież , aby po namyśle wpisała na kartkę wszystko to, co kojarzy im się z pojęciem prawdy. Uczestnicy próbują odnaleźć jak najwięcej cech , które kojarzą się z tym pojęciem. Następnie dzieci wspólnie próbują zbudować definicję ,,prawdy’’. Na koniec wychowawca przytacza definicję ze słownika.
3.Kto mówi prawdę?
Ochotnicy ( 3-4 ) losują karteczki wcześniej przygotowane przez prowadzącego,  na których jest napisane ,,prawda’’ na innych ‘,,fałsz ‘’. Prowadzący prosi te osoby aby opuściły razem z nim pokój i na zewnątrz informuje , że po powrocie będą kolejno odpowiadać na pytania , z tym , że osoby mające karteczki z napisem ,,prawda’’ mówią tylko prawdę , natomiast mające karteczki z napisem ,,fałsz’’ , kłamią . Prowadzący powraca do grupy i układa z pozostałymi 5 pytań dla osób nieobecnych np. Czy masz rodzeństwo? Gdzie mieszkasz, w bloku czy w domku jednorodzinnym? Czy byłeś kiedyś za granicą na wycieczce? itp. . Osoby powracają do pokoju i odpowiadają zgodnie z podaną instrukcją na pytania. Potem odbywa się głosowanie , które osoby mówiły prawdę , a które kłamały ( pytania mogą być trudniejsze ).
4.Jak rozpoznać prawdę a jak kłamstwo?
Ćwiczenie jest kontynuacja poprzedniego. Uczestnicy na podstawie obserwacji odgrywanych wcześniej próbują wyodrębnić cechy , sposób zachowania osób, które kłamały i osób , które mówiły prawdę. 
5.Co czuję gdy ktoś mnie okłamuje?
Prowadzący prosi uczestników aby zastanowili się co czują , gdy zostaną oszukani ( jak czują się oni sami i co czują wobec osoby , która ich okłamała ). W czasie kiedy młodzież zastanawia się prowadzący przywiesza do ściany dwie plansze z narysowanymi konturami ludzika . Jedna plansza zatytułowana jest ,,Co czuję ja?”. Druga ,,Co czuję wobec osoby , która mnie oszukała?”. Uczestnicy po zastanowieniu się i po wpisaniu swoich odczuć na karteczki podchodzą i przylepiają swoje karteczki do ludzików . Na koniec ćwiczenia krótkie podsumowanie.
6.Kiedy prawda może być szkodliwa?
Prowadzący przedstawia krótkie wprowadzenie, na temat tego , że prawda w niektórych sytuacjach może uczynić więcej szkody niż małe , niewinne kłamstewko. Następnie prosi on uczestników aby w parach wypisali przykładowe sytuacje , w których powiedzenie prawdy wywołałoby więcej szkód niż pożytku. UWAGA: wychowawca informuje podopiecznych aby wypisali sytuacje ,w których prawda byłaby naprawdę szkodliwa.
7.Czy potrafię żyć w zgodzie z prawdą?
Prowadzący prosi , aby wychowankowie zastanowili się i spróbowali odpowiedzieć na kartkach , jakie sytuacje najczęściej powodują to ,że zaczynają kłamać. Prowadzący prosi o wypisanie 2,3 takich sytuacji i próbę odnalezienia czegoś , co te sytuacje łączy. Następnie następuje rundka, w której wychowankowie podają tylko cechę tych sytuacji, która wywołuje u nich to ,że kłamią. UWAGA: Rundka nie jest konieczna. Kto nie chce , nie bierze w niej udziału.
8.Co w innych ludziach może pobudzać mnie do kłamstwa?
Uczestnicy próbują zastanowić się czy w ludziach mogą być takie cechy , które wywołują u nas skłonności do kłamstwa.
9.Podsumowanie zajęć.
SCENARIUSZ 11 
ODPOWIEDZIALNOŚĆ I MY
CELE: 
-głębsze poznanie siebie, zastanowienie się nad sobą, swoimi postawami, poznanie definicji ,,odpowiedzialność”
- rozwinięcie umiejętności mówienia o sobie
-większa integracja grupy, wytworzenie postaw życzliwości 
wobec innych.
-stworzenie miłej, przyjaznej atmosfery.
FORMY: PRZEDMIOTOWE: poznawcza, twórcza.
                ORGANIZACYJNE: indywidualna.
METODY: zadaniowa, wychowanie przez działanie, sytuacyjna.
ŚRODKI: kłębek wełny, markery, kartki.
TOK:
1.Przywitanie się prowadzącego z grupą. Przedstawienie tematu zajęć.
                                                                   
2.Próba stworzenia definicji odpowiedzialności i nieodpowiedzialności. Każdy
z uczestników podaje swoją definicję odpowiedzialności oraz podaje po kilka przykładów na zachowania odpowiedzialne i nieodpowiedzialne. Na koniec prowadzący przedstawia definicję ze słownika.
                                                                     
3.Zabawa z kłębkiem.
Uczestnicy rzucają do siebie kłębkiem wełny mówiąc przy tym :’Jestem odpowiedzialny ,gdy...”.W drugiej kolejce- kiedy kłębek jest zwijany: ’Jestem nieodpowiedzialny, gdy...’.
                                                                    
4.Prowadzący zadaje uczestnikom pytanie: ’Jak myślicie, czy dorosły znaczy odpowiedzialny?’. Dyskusja na ten temat.
                                                                     
5.,,Czy wiesz, za co , za kogo ty jesteś odpowiedzialny?’’.
Na środku pokoju leży kartka z pytaniem, które prowadzący odczytuje uczestnikom: ,,Czy wiesz, za co , za kogo ty jesteś odpowiedzialny?’’. Daje im czas na zastanowienie się. Każda z osób wypisuje na karteczkach i potem układa je w kręgu, bliżej środka kładą te, które uważają za ważniejsze. Kartki powtarzające się kładziemy jedna na drugą.
                                                                      
6.Odpowiedzialność za słowa.
Prowadzący ma przygotowane losy z imionami uczestników. Każdy losuje jedną karteczkę. W przypadku wylosowania swojego imienia, zwraca los i losuje jeszcze raz.
Potem każda z osób kolejno staje przed kolegą, którego wylosował i mówi: ,,Obiecuję Ci że  ...’’. Gdy już każdy złoży swoją obietnicę, następują wypowiedzi kolejnych osób, jak się czuły w tym momencie, czy zastanawiały się nad możliwością spełnienia danej obietnicy, jej realnością itp. Czy brały odpowiedzialność za słowa.
                                                                        
7.Elektroniczne zwierzątka.
Podział grupy na dwa obozy, na zwolenników i przeciwników uczenia się odpowiedzialności poprzez pielęgnowanie zwierzątka – zabawki. Plusy i minusy zapisywanie  ich na kartkach.
                                                                         
8.Każdy z uczestników odpowiada , jeśli czuje taką potrzebę na pytanie: ’’Co dały mi dzisiejsze zajęcia?’’. Zakończenie zajęć.
 
SCENARIUSZ 12  
KOMUNIKACJA I MY
CELE: 
-poznanie elementów składających się na proces komunikacji i ich 
znaczenia   
-kształcenie umiejętności komunikowania się
-kształcenie umiejętności wyrażania swoich uczuć
-uświadomienie barier w komunikacji 
-kształtowanie postawy otwartości i życzliwości  
-zaspokajanie potrzeb komunikowania się 
METODY: burza mózgów, wizualizacja, wykład, pantomima. 
FORMY :przedmiotowa: poznawcza , twórcza, zabawowa. 
                organizacyjna  : praca indywidualna, grupa, zbiorowa.
ŚRODKI: kartki bloku, kredki, tablica.
    
TOK:
1.Burza mózgów.
Prowadzący pyta uczestników w jaki sposób ludzie komunikują się ze sobą.
                                                                        
2.Kalambury.
Prowadzący dzieli podopiecznych na 3 grupy. Grupy losują kartki z przysłowiem, które mają za zadanie przedstawić. Pierwsza grupa przedstawia swoje przysłowie za pomocą gestów, druga grupa za pomocą rysunku, grupa trzecia za pomocą słów ( bez używania słów, które wystąpiły w przysłowiu. Grupy kolejno przedstawiają swoje przysłowia, pozostali zgadują. Prowadzący wyjaśnia , że grupy przedstawiły swoje zadania korzystając z 3 elementów składających się na komunikację tj. słowa, gestu, rysunku. Są to sposoby porozumiewania się ludzi.
 
3.Prowadzący rysuje na tablicy schemat komunikacji . Uczestnicy zastanawiają się nad tym jak wyglądałaby komunikacja gdyby zabrakło któregoś z tych elementów ( nadawca, kod , odbiorca ).
4.Rozmowa z ufoludkiem. 
Uczestnicy tworzą 2 zespoły. Jedna osoba w zespole odgrywa rolę ufoludka,  który chce przekazać pozostałym jakąś informację ( Nie lubię czytać książek. Chcę iść do kina itp. ). Problem polega na tym że ufoludek zna tylko swój język,  który się składa z sylab : la, li, lo. Uczestnicy próbują porozumieć się. Każdy z grupy po kolei jest ufoludkiem . Czy trudno było się porozumieć? Czym zostały zastąpione słowa? Zwrócenie uwagi na to , że podobne trudności przeżywają  obcokrajowcy. 
5.Plotka.
5 osób wychodzi z sali . W tym czasie pozostali wymyślają hasło do przedstawienia – jakąś czynność np. pieczenie ciasta . Pierwsza osoba zna hasło i jej zadaniem jest je przedstawić kolejnej osobie za pomocą gestów. Nie można nic mówić. Druga osoba zapamiętuje jak najdokładniej wszystkie pokazane gesty i stara się odgadnąć o jaką czynność może chodzić. Nie uzyskuje potwierdzenia czy odgadła dobrze i kolejnej osobie przedstawia to co zapamiętała. Dopiero kiedy wejdzie ostatnia osoba przedstawiający dowiadują się jaką czynność mieli przedstawić. Prowadzący zwraca uwagę , że brak informacji zwrotnych może być przyczyną powstawania plotki. 
6.Grupy przedstawiają w pantomimie tytuł książki, filmu za pomocą pantomimy. 
7.Dyskusja.
Co nam pomaga, a co przeszkadza w komunikacji. 
8.Podsumowanie zajęć. 
SCENARIUSZ 13
MEDIA W NASZYM ŻYCIU
CELE: 
-poznanie wpływu mediów na różne sfery życia człowieka, oraz wpływ
 scen agresji oglądanych w telewizji na zachowanie ludzi
-kształcenie umiejętności formułowania poprawnych wniosków,   
kojarzenia, głośnego wypowiadania myśli.                     
-nabycie umiejętności głośnego wypowiadania się, uczenia               
współdziałania w grupie.
-stworzenie miłej, życzliwej atmosfery, integracja grupy.
METODY: rundka, dyskusja, zadaniowa, alfabet.
FORMY:   organizacyjna: grupowa, indywidualna, zespołowa
                  przedmiotowa: poznawcza, twórcza, zabawowa
ŚRODKI: flamastry, arkusze papieru, klej
TOK:
1.Prowadzący wita się z grupą. Przedstawia plan zajęć.
                                                                     
2.Rundka.
Młodzież siedzi w kręgu. Kolejno każdy kończy zdanie:
„ Zgadzam się” lub ,,Nie zgadzam się” ze stwierdzeniem, że ,,Telewizję można nazwać jednym z nałogów naszych czasów”. Dlaczego?  Omówienie ćwiczenia.
                                                              
3.Mini alfabet
Prowadzący rozdaje wychowankom kartki. Każdy uczestnik pisze na swojej kartce słowo MEDIA ( jedna litera pod drugą). Zadanie polega na dopisaniu do poszczególnej litery słowa – skojarzenia na temat wpływu mediów na nasze życie. Po wykonaniu zadania każda osoba czyta swój alfabet. Omówienie ćwiczenia wyciągnięcie wniosków.
                                                              
4.Grupa zostaje podzielona na dwa zespoły. Każdy otrzymuje arkusz papieru i flamaster .Prowadzący przedstawia treść zadania które brzmi: „ Jesteście stowarzyszeniem ochrony praw telewidza”, napłynęło dużo listów zażaleń od rodziców , że ich dzieci spędzają zbyt dużo czasu przed telewizorem . Proszą was o pomoc. Waszym zadaniem jest napisanie do dzieci i młodzieży, zasad rozsądnego oglądania telewizji. Po wykonaniu zadania zespoły przedstawiają swoje propozycje. Na koniec wspólne czytanie najlepszych, najodpowiedniejszych zasad.
                                                                  
5.Dyskusja. 
Prowadzący pyta zgromadzonych: „ Czy według was sceny gwałtu, agresji,       brutalności oglądane w telewizji, mogą mieć wpływ na nasze zachowanie?” Jeśli tak to jak i dlaczego? Podsumowanie dyskusji, wyciągnięcie wniosków.
6.Każdy uczeń otrzymuje od prowadzącego kolorową karteczkę. Zadaniem uczestników jest napisanie po dwa powody, dlaczego oglądają telewizję. Po wykonaniu zadania uczestnicy przyklejają swoje propozycje. 
7.Rundka.
Uczestnicy siadają w kręgu. Każdy z nich dokańcza zdanie: „ Co by było gdyby na świecie zabrakło telewizji, radia, prasy?” Po skończonej rundce podsumowanie ćwiczenia .
8.Podsumowanie zajęć.
SCENARIUSZ 14
W KRĘGU PROBLEMÓW NASZEGO ŻYCIA - UZALEŻNIENIA
CELE:
-przybliżenie i poznanie problemów osób uzależnionych, uzależnienia i jego konsekwencji,
-poszanowanie własnego zdrowia, zwiększenie świadomości zagrożeń związanych z konsumpcją używek,
-kształtowanie umiejętności obrony swojego zdania.
METODY: dyskusja, burza mózgów, scenka rundka.
FORMY: organizacyjne: indywidualne, zespołowe, grupowe,
                przedmiotowe: zadaniowa, twórcza, zabawowa.
ŚRODKI: flamastry, kartki papieru.
TOK:
1.Ja tego nie rozumiem.
Prowadzący udaje obcokrajowca, który nie zna zbyt dobrze języka polskiego. Prosi uczestników o wyjaśnienie terminu ,,uzależnienie’’- na czym polega, czego dotyczy? Uczestnicy starają się w prosty sposób a zarazem trafny opisać to pojęcie. Jeżeli uczestnik użyje terminu zbyt skomplikowanego prowadzący udaje, że nie rozumie tego wyrazu. W ten sposób pobudza do dalszego wyjaśniania.
2.,,Uzależniacze’’.
Zadaniem uczestników jest wymienianie różnych środków, od których można się uzależnić. Prowadzący zwraca uwagę na to, że można się uzależnić od takich rzeczy jak np. czekolada, kawa, gry hazardowe a także od osób np. rodzice. Wszystkie czynniki prowadzący zapisuje na tablicy. Ćwiczenie kończy się rozważaniem nad częścią wspólną wymienionych uzależnień.
3.Kto się uzależnia?
Uczestnicy piszą na karteczkach 3 cechy, które posiada człowiek uzależniony. Prowadzący rozwiesza arkusz papieru, a uczestnicy przyklejają swoje karteczki odczytując zapisane cechy. Spośród zgromadzonych cech wybieramy 6 najczęściej powtarzających się, a następnie dyskusja merytoryczna, które są prawdziwe, a które wynikają ze stereotypów.
4.Proeadzący prosi cztery osoby z grupy o odegranie scenki. Na urodzinach u kolegi trzy osoby palą papierosy i piją alkohol. Próbują oni przekonać czwartego kolegę do zachowanie się w ten sam sposób, ten jednak nie ma na to o